02-7038915, 02-3890853 rehab@redcross.or.th

การจัดท่าและการร่อนระบายเสมหะในเด็กสมองพิการ

การจัดท่าและการร่อนระบายเสมหะในเด็กพิการทางสมอง (Cerebral palsy)

การขับเสมหะออกจากปอดและหลอดลม ต้องอาศัยองค์ประกอบดังต่อไปนี้

  1. การจัดท่าผู้ป่วย (Postural drainage)
    เป็นวิธีการที่อาศัยแรงโน้มถ่วงของโลก (gravity) เป็น หลัก โดยจัดให้ส่วนของปอดที่ต้องการระบาย อยู่เหนือกว่า หลอดลม และปาก ทำให้เสมหะไหลออกจากหลอดลมเล็กสู่ หลอดลมใหญ่ และถูกขับออกโดยกระตุ้นให้ผู้ป่วยไอ และบ้วนเสมหะ
  2. การเคาะ (Percussion) และการสั่นสะเทือน (Vibration)
    คือการทำให้เกิดแรงสั่นสะเทือนผ่านผนังทรวงอก ลงไปถึงแขนงหลอดลม ลมที่กระทบผนังทรวงอกขณะเคาะ จะทำให้เสมหะที่เกาะอยู่บริเวณทางเดินหายใจส่วนปลายค่อยๆ หลุดเลื่อนไหลออกมาตามแขนงหลอดลมจากเล็กไปใหญ่ และ เป็นการกระตุ้นให้ผู้ป่วยไอเพื่อระบายเสมหะออก ในเด็กเล็ก อาจใช้ผ้าบางๆ วางบนตำแหน่งที่เคาะ การเคาะปอด ใช้อุ้งมือ ไม่ควรใช้ฝ่ามือ โดยทำมือให้เป็นลักษณะคุ้ม นิ้วแต่ละนิ้วชิด กันที่เรียกว่า cupped hand เคาะบริเวณทรวงอกส่วนที่ได้รับการ
  3. การเคาะแต่ละท่าควรใช้เวลาประมาณ 1 นาที
  4. ขณะเคาะหากผู้ป่วยไอควรหยุดเคาะ ให้ใช้การสั่นสะเทือนแทน โดยการใช้มือวางราบพร้อมทั้งเกร็งกล้ามเนื้อบริเวณต้นแขน และ หัวไหล่ ในจังหวะการหายใจเข้าเต็มที่ และกำลังหายใจออก
  5. ฝึกการไอให้มีประสิทธิภาพ(*ทำได้เฉพาะเด็กที่รู้เรื่องและเข้าใจ คำสั่ง) โดยให้ผู้ป่วยหายใจเข้าเต็มที่ช้าๆ กลั้นไว้สักครู่ และไอ ออกมาโดยเร็วและแรง
  6. ควรเคาะก่อนรับประทานอาหาร หรือขณะท้องว่าง หรือหลัง รับประทานอาหารอย่างน้อย 2ชั่วโมง เพื่อป้องกันการสำลักและ อาเจียน

การจัดท่าและการเคาะปอด (ทำท่าสาธิตปอดข้างซ้าย)

ท่าที่ 1 ปอดกลีบซ้ายบน ส่วนยอด
จัดให้เด็กอยู่ในท่านั่งเอนตัวมาข้างหลัง ประมาณ 30องศาเคาะบริเวณด้านบน เหนือทรวงอกด้านซ้ายระหว่างกระดูก ไหปราร่าและกระดูกสะบัก

ท่าที่ 2 ปอดกลีบซ้ายบน ด้านหลัง
จัดท่าให้เด็กนอนคว่ำหรือนั่งคร่อมตัว มาทางด้านหน้าเล็กน้อย(30องศา)ของ ผู้ให้การบำบัด เคาะบริเวณด้านหลัง ตอนบนเหนือกระดูกสะบัก ระหว่าง กระดูกต้นคอและหัวไหล่

ท่าที่ 3 ปอดกลีบซ้ายบนด้านหน้า
จัดท่านอนหงายราบ เคาะบริเวณเหนือราว นมต่ำจากกระดูกไหปลาร้าเล็กน้อย

ท่าที่ 4 ปอดกลีบซ้ายส่วนกลาง
จัดท่าให้ศีรษะต่ำลงประมาณ15 องศา และตะแคงด้านซ้ายขึ้นประมาณเศษ1 ส่วน 4จากแนวราบ และเคาะบริเวณราว นมด้านซ้าย

ท่าที่ 5 ปอดกลีบซ้ายล่างส่วนชายปอด ด้านหน้า
จัดให้เด็กนอนตะแคงกึ่งคว่ำหน้าศีรษะ ต่ำ30องศา ประคองทรวงอกบริเวณชาย โครงด้านซ้ายหงายขึ้นมาเล็กน้อย เคาะ บริเวณเหนือชายโครงด้านข้างตอนหน้า ต่ำจากราวนมลงมาเล็กน้อย

ท่าที่ 6 ปอดกลีบซ้ายล่างส่วนชายปอด ด้านข้าง
จัดท่าศีรษะต่ำ30องศา นอนตะแคงเกือบ คว่ำเคาะบริเวณด้านข้างเหนือชายโครง ระดับเดียวกับ ท่าที่ 5 ใต้ต่อรักแร้ของเด็ก

ท่าที่ 7 ปอดกลีบซ้ายด้านล่างส่วนหลัง
จัดท่าศีรษะต่ำกว่า30องศานอนคว่ำ เคาะ บริเวณด้านหลังต่ำจากกระดูกสะบักลงมา ในระดับเดียวกับชายโครงด้านหน้า

หมายเหตุ : ในท่าเคาะปอด จะแสดงท่าร่อนระบายเสมหะจากปอดด้านซ้าย สำหรับปอดด้านขวาให้จัด ท่าแบบเดียวกันแต่สลับข้างจากซ้ายเป็นขวา